Slechts weinig dichters spreken ruim zestig jaar na hun dood nog zo tot de verbeelding dat ze tienduizenden keren gedeeld worden op sociale media. Dat is echter buiten Sylvia Plath gerekend, die onder de hashtag #sylviaplath inmiddels ruim 150 miljoen views op TikTok heeft verzameld.
Achter deze hashtag gaat een microkosmos schuil waarin gebruikers laveren tussen een literaire fancultus en hoogstpersoonlijke leesaanbevelingen. Er circuleren korte video’s waarin regels uit de canonieke gedichten ‘Daddy’ en ‘Lazy Lazarus’ worden gereciteerd of vergeelde bundels en facsimile’s van Plaths handschrift als relikwieën worden getoond. Sommige content-creators gebruiken de hashtag om hun eigen creatieve odes te delen (in rapvorm: ‘She’s the baddest witch in the oven’), andere leven zich uit in verstilde montages die de melancholieke sfeer van Plaths oeuvre oproepen.
Behalve hun fascinatie voor Plaths werk, en dan in het bijzonder haar poëzie, hebben deze TikTok-video’s minimaal één ding gemeen: ze roepen intense reacties van een deel van hun kijkers op. In de comments stellen vele gebruikers dat de gedichten van Plath hen blijvend hebben gevormd. ‘Lady Lazarus shaped my little ginger me’, schrijft een van hen bijvoorbeeld, verwijzend naar de beroemde regels ‘Out of the ash / I rise with my red hair / And I eat men like air’. Anderen beschrijven haar als een oudere zus of intieme vertrouweling (‘I have all her books in order to have an older sister’) of verwoorden hoe haar poëzie als een rode draad door hun gedachten loopt (‘I think about it on the bus ride home sometimes, and it always gets me’). Het is in die zin niet verrassend dat gebruikers regelmatig schrijven dat zij een regel van Plath op hun lichaam zouden willen laten tatoeëren of dat reeds gedaan hebben, om de kracht van haar teksten altijd met zich mee te kunnen dragen.
Maar naast die affectieve identificatie, die vaak als kenmerkend wordt gezien voor de literaire praktijken op TikTok, klinkt er onder de hashtag #sylviaplath ook kritiek. Vooral Plaths Holocaustrepresentaties roepen discussie op, met name omdat sommige gebruikers ongemak ervaren bij de te expliciete relatie die Plath in hun ogen legt tussen de Jodenvervolging en haar persoonlijke lijden. ‘Every time I read this I just have to ignore the n*zi part’, schrijft iemand bijvoorbeeld, en een ander stelt resoluut: ‘Plath’s obsession with characterizing herself as a Jew undergoing her own personal Holocaust turned me off of her poetry.’ Ook over andere thema’s laait debat op. Zo worden de eerder genoemde regels ‘Out of the ash / I rise with my red hair / And I eat men like air’ door een gebruiker gereduceerd tot een romantisering van zelfmoordgedachten – reden voor haar om deze te verwerpen. Ongetwijfeld zullen sommigen zo’n reactie afdoen als een voorbeeld van slecht lezen, maar dit soort uitspraken laten wel zien hoe fel de emoties kunnen zijn die poëzie kan oproepen en hoe sterk de behoefte om positie in te nemen.
POËZIE TUSSEN AFFECT, INTERPRETATIE EN COMMERCIALISME
Het fenomeen #sylviaplath laat in die zin de dubbele aard van poëzie op TikTok zien. Aan de ene kant is er de diepe identificatie, het affect, de ontroering, de ervaring van herkenning en steun. De andere kant dringt zich minder prominent op, maar is wel degelijk aanwezig: de kritiek, de verwerping, de strijd om betekenis. Poëzie functioneert hier niet alleen als troost, maar kan voor gebruikers ook het brandpunt zijn om zich uit te spreken over bredere representatiekwesties.
In die zin sluit de manier waarop poëzie op TikTok functioneert naadloos aan bij de bredere subcultuur rond boeken en literatuur die ook wel bekend is onder de naam #BookTok. Dat megafenomeen verzamelde inmiddels honderden miljarden views en stond aan de basis van het internationale verkoopsucces van romantasy, spicy romance fiction en menig auteur van young adult-literatuur. In de publieke beeldvorming rond de leescultuur op sociale media mag poëzie dan wel een bescheidener positie innemen, maar ook de hashtags #PoetryTok en #poetry kunnen op vele miljarden views rekenen. Waar poëzie nog altijd gebukt gaat onder het clichébeeld van een noodlijdend genre dat alleen op een handjevol elitaire lezers kan rekenen, is de dichtkunst op TikTok allerminst een curiositeit. Natuurlijk: dans- en make-upvideo’s kunnen op een veel massaler publiek rekenen, maar ook de poëzie kent haar eigen influencers. Neem ‘Mexicana premed poet’ Celia Martinez (@ powerhouseofthecel), goed voor ruim 2,5 miljoen volgers, die met haar poëziepaperback Diary of a Romantica (2023) het veelvoud aan lezers van een gemiddelde laureaat van de T.S. Eliot-prijs bereikt. Of Michaela Angemeer (@michaelapoetry), die haar 800.000 volgers verleidt om naast haar poëzie ook merchandise (katoenen tasjes; kleding) te kopen. Het zijn praktijken die aan het werk van Rupi Kaur op Instagram herinneren: binnen de hyperkapitalistische sfeer op sociale media is de verstrengeling tussen marketing en poëzie nooit ver weg.
EEN TEMPEL MET BLAREN: DE NEDERLANDSE TIK TOK-DICHTER LOT WEIJERS
In het Nederlandse taalgebied gaat het er wat dat betreft relatief tam aan toe, maar ook hier hebben we TikTok-dichters die hun werk tevens in druk aanbieden. Een interessant voorbeeld daarvan is de jonge twintiger Lot Weijers (@lot.music.official), die lange tijd onder het motto ‘woorden en positiviteit’ haar gedichten op TikTok plaatste en haar online activiteiten inmiddels ook tot haar muzikale bezigheden heeft uitgebreid. Via het account met ruim 15.000 volgers en ruim 400.000 likes kan de bundel Hersensoep worden besteld, door Weijers in eigen beheer uitgegeven na herhaaldelijke aanmoedigingen van haar volgers.
Waarom zijn deze gedichten zo krachtig dat jonge TikTok-gebruikers ze in druk willen kopen? Allereerst zal dat te maken hebben met de intimiteit die Weijers in haar poëzievideo’s creëert. Binnen het vakgebied van de media studies is herhaaldelijk onderstreept dat de aantrekkingskracht van TikTok op jongeren vooral voortvloeit uit de (vermeende) authenticiteit die ze op dat platform ervaren: geen gefotoshopte filterwerkelijkheid zoals op Instagram, maar een onopgesmukt inkijkje in het dagelijkse leven van de tieners en twintigers die zich er massaal op begeven. Weijers’ voordrachten zijn gefilmd in haar slaapkamer, waar ze zit met een rood notitieboekje in de hand, vaak begeleid door zachte pianomuziek, waardoor de kijker het gevoel heeft meegenomen te worden in de intiemste binnenwereld van deze jonge dichteres en direct deelgenoot wordt van haar gedachten.
Ook thematisch gezien doet Weijers een sterk beroep op affect en emotie: veel van haar gedichten zijn gericht op onzekerheid, zelfacceptatie en persoonlijke groei – onderwerpen die veelvuldig spelen in het leven van met name jonge vrouwen. Bovendien zijn haar teksten geschreven in vrije verzen zonder hermetische constructies, maar mét aandacht voor geijkte stijlfiguren die de regels in het geheugen van de kijker kunnen griften: alliteratie, assonantie en ritmische herhalingen.
Exemplarisch is het gedicht ‘Voor haar’, dat meer dan 375.000 keer werd bekeken. Weijers beschrijft daarin een meisje dat ‘haar gevoelens laat verspreiden als een bosbrand / en dan zelf het vuur weer blust’ – met andere woorden, een jonge vrouw die intense emotionele uitbarstingen kan hebben maar daar vervolgens wel controle over kan vinden. Ze beschouwt haar lichaam – nogal clichématig, dat moet gezegd – als een tempel, ‘niet een met statelijke pilaren en smakelijke balzalen / maar een met schade / met breuken en wonden en blaren’. De schoonheid van die tempel schuilt, zo stelt Weijers, juist in de beschadigingen die ze heeft opgelopen. Daarmee roept de tekst op tot acceptatie van het eigen lichaam, tot vrede hebben met hoe en wie je bent. Aan het einde van het gedicht blijkt dat het lyrisch ik zelf nog niet zo ver is, maar in de slotregels klinkt wel optimisme door: dit gedicht is ‘voor het meisje dat ik niet ken, ook nog niet ben / maar wel kan worden’.
Vele honderden van Weijers’ kijkers herkennen dat sentiment zo sterk dat ze de dichter deelgenoot maken van hun reactie. Conform de conventies van sociale media zijn er natuurlijk talloze hartjes en korte kreten (‘Wie snijdt er hier uien?’), maar opvallender zijn hoogst persoonlijke ontboezemingen. Er zijn mensen die dankzij Weijers’ gedicht terugdenken aan hun tijd in een kliniek, er zijn er die menen dat de stem van de dichter orde brengt in de ‘chaos in mijn hoofd’, er zijn er zelfs die vanuit Italië schrijven dat ze geen Nederlands beheersen maar desalniettemin met kippenvel naar de video hebben gekeken.
Hier dringt zich duidelijk de parallel met de hashtag #sylviaplath op. Ook op het account van Weijers zien we hoe poëzie op TikTok een affectieve gemeenschap vormt: gebruikers voelen zich begrepen, vinden woorden voor hun eigen gevoelens, hechten soms zo sterk aan een tekst dat ze contact met anderen willen leggen die datzelfde ervaren. TikTok-poëzie heeft in die zin een therapeutische dimensie, waarin de dichtkunst – te midden van al die andere vluchtige filmpjes vol lipsyncs en trendgevoelige challenges – functioneert als een vehikel voor troost en zelfherkenning.
Maar net als bij Plath is ook bij Weijers een cognitievere laag aanwezig. Sommige gebruikers beschouwen haar gedichten intertekstueel en wijzen op verbanden met het werk van Charles Bukowski of V.E. Schwab. Andere vragen om schrijfadvies of uiten hun onbegrip over de poëzie die zij op school moeten lezen, terwijl er ook gedichten als die van Weijers bestaan. Tot diepgaande literaire kritiek leidt het weliswaar zelden, maar dit soort reacties laten wel zien dat TikTok-poëzie in de praktijk méér oproept dan louter likes of instemmende emoji’s.
TIKTOK-POË ZIE ALS KANS VOOR HET ONDERWIJS ?
Precies daarom liggen er zeker voor het onderwijs kansen om via dit soort manifestaties op sociale media het gesprek over poëzie te openen. Docenten die in hun klas laten zien hoe canonieke dichters nog altijd springlevend zijn op Tiktok (naast #sylviaplath zijn ook #emilydickinson en #federicogarcialorca populair), tonen hoe poëzie ook buiten de muren van de klas – en bovendien: buiten het boek – een levende culturele praktijk is, een vorm van expressie die dagelijks duizenden mensen aanspreekt.
Daarnaast bieden zowel de video’s als de commentaarreeksen daaronder interessant materiaal om in het onderwijs te analyseren. Enerzijds kunnen leraren daarbij laten zien dat poëzie geen statisch object is dat louter in bloemlezingen voor school voorkomt, maar een kunstvorm die in voortdurende dialoog staat met lezers van over de hele wereld, en die op TikTok bovendien een heel eigen, mediaspecifieke invulling kan krijgen. Anderzijds maken juist de gebruikerscommentaren waaruit ik hier heb geciteerd zichtbaar dat interpreteren geen vrijblijvende bezigheid is. De discussies over Plaths Holocaustbeelden, bijvoorbeeld, onderstrepen immers hoezeer poëzie ook raakt aan ethische en historische gevoeligheden. Juist door gedichten in de context van zulke levensechte lezersreacties te bestuderen, zou poëzieanalyse voor leerlingen aan ervaren relevantie kunnen winnen.
In een recente studie naar de inspiratiebronnen van literatuurdocenten in het Nederlandse literatuuronderwijs constateerden onderzoekers van de Radboud Universiteit in Nijmegen onlangs dat zelfs docenten Engels nauwelijks gebruikmaken van #BookTok als inspiratiebron voor hun lessen over literatuur. Mij zal het niet verbazen als de doorwerking van #PoetryTok in het onderwijs nog minimaler is. Natuurlijk: er kleven tal van nadelen aan het inzetten van TikTok in de klas, al is het maar vanwege de twijfelachtige ethische positie van moederbedrijf ByteDance (en big tech in het algemeen). Tegelijkertijd laat de eerder genoemde merchandise van Michaela Angemeer zien dat ook die problematiek aan de hand van TikTok-poëzie besproken kan worden. Sterker nog: misschien moet die wel besproken worden – want juist als we in de klas ruimte maken om aan de hand van TikTok-poëzie over de schaduwzijden van TikTok te spreken, kunnen we tieners laten zien hoe veelkoppig het monster is dat velen van hen dagelijks gebruiken.
BIBLIOGRAFIE
» Delhey, Y., Dera, J., Janssen, L., Jentges, S., Koffeman, M., & Mekenkamp, M. (2025). Tekstselectie in het Nederlandse literatuuronderwijs: een enquêtestudie onder docenten Duits, Engels, Frans, Nederlands en Spaans. Stichting Lezen.
» Dera, J. (2024). BookTok: a narrative review of current literature and directions for future research. Literature Compass, 21(10–12), e70012.
» Dera, J. (2025). ‘Your voice brings calmness to the chaos in my mind’: exploring the uses of poetry on TikTok. Journal of Poetry Therapy, 38(1), 24–37.